Węgiel koksowy i koksowanie

Produkcja koksu łączy wydobycie węgla z wyrobem żelaza i ma znaczący udział w zbycie węgla. Koksu nie używa się w hutnictwie tylko jako paliwa. Przede wszystkim jest redukcyjnym odczynnikiem, który bierze udział w chemicznych reakcjach przemiany surowej rudy w żelazo. W związku z ograniczeniem produkcji żelaza doszło także do zahamowania produkcji koksu. Współczesne światowe zapotrzebowanie na żelazo znów jednak daje podstawy, by przychylnie myśleć o rozwoju koksownictwa

Co to właściwie jest koks?

Koks to stała pozostałość/resztka węglowa powstała z węgla czarnego o małej zawartości popiołu i siarki, z którego usunięto ulatniające się składniki w piecu z ograniczonym dostępem tlenu i temperaturze około 1000°C. W trakcie tego procesu powstaje także smoła powęglowa, amoniak, oleje lekkie i gaz świetlny. Koks ma wyjątkową wartość opałową 29,6 MJ/kg, w metalurgii szczególne znacznie maja także jego inne właściwości, przede wszystkim wysoka zawartość węgla i małe zanieczyszczenie .

Dzięki dużej wartości opałowej, korzystnej zawartości spalin (przy spalaniu powstaje praktycznie tylko tlenek węgla) i niskiemu zapyleniu koks jest jedynym paliwem dopuszczonym do użytku także w centrach miast.

Przy produkcji żelaza na świecie i w Ostrawie jako źródła ciepła i odczynnika redukcyjnego pierwotnie używano węgla drzewnego. Koks węglowy zaczął go zastępować w pierwszej połowie XIX wieku.

Ciekawostką jest, że koks powstaje także przy obróbce ropy (tzw. koks nafciarski), jednak w związku z dużą zawartością zanieczyszczeń nie jest odpowiedni do produkcji żelaza.

Koks naturalny

Do przemiany węgla czarnego w koks dochodziło także i bez ingerencji człowieka drogą naturalną. Konsekwencją aktywności wulkanicznej w czeskiej części zagłębia węglowego było miejscowe wydzielanie koksu w niektórych pokładach węgla, którymi przemieszczały się rozżarzone materiały wulkaniczne. Taki naturalny koks odnaleźć można przykładowo w kopalni Ostrawa i Odra oraz w szybach wiertniczych we Frenštácie.